احمد جعفری‌ماجد فعال میراث‌فرهنگی و گردشگری در یادداشتی نوشت: این حکایت شهرستان حمیدیه است که در دوره‌ها و عصرهای تاریخی پیاپی محلی برای عبور، مرور و گذر کاروان‌هایی از شرق به غرب بوده و در آن کشاورزی را به وسیله مهندسی‌ آب، مدیریت و زمین‌های حاصلخیز آن را آبیاری می‌کردند.

این شهر تا اواخر قرن پنجم هجری شهرتی فراوان داشت. در بازار آن انواع اقمشه و البسه تهیه می‌شد و در «سوق بغداد» به فروش می‌رفت. همچنین، در کوره‌های آن تا حدود سال ۳۱۶ هجری سکه ضرب می‌کردند و در بازارهای پیش و پس از اسلام برای دادوستد به کار می‌رفت. حمیدیه در آن دوران با نام نهر تیری یا تیرا شناخته می‌شد. 

در اوایل قرون اسلامی، این شهر مرکزیت بلوکی را داشت که از نظر اقتصادی و کشاورزی بسیار پررونق بود. بلوک نهر تیری نخستین منطقه‌ای بود که لشکریان مسلمان بدون جنگ و درگیری فتح کردند؛ فتحی که راه را برای ورود به «عسکر مکرم» در شمال اهواز و سپس فتح «شوشتر» و «قلعه سلاسل» هموار کرد. 

شهر تاریخی نهر تیری به دنبال حفر نهری به دست یکی از فرماندهان «میسانی» در حدود ۳۷۲ سال پیش از میلاد مسیح(ع)، تأسیس شد. سازه‌های آبی آن بندها، پل‌بندها، تثبیت‌کننده‌ها و سدها هنوز هم در مسیر نهر حمیدیه پابرجا هستند. 

در امتداد این نهر و در انتهای قصر تاریخی حمیدیه (کوشک حمیدیه)، سدهایی با نام‌های «سن‌الطیاره» و «سن‌المزلاگه» بر رودخانه کرخه ساخته شده‌اند. این قصر در سال ۱۳۸۰ با شماره‌ ثبت ۳۹۸۰ در فهرست آثار ملی کشور جای گرفت. قصر حمیدیه از جمله سازه‌هایی است که کاربری‌های گوناگون و هوشمندانه‌ای داشته است. 

به نظر می‌رسد هدف از ساخت قصر در بخش انتهایی سدها و پل‌بندها، کنترل و هدایت آب بوده است؛ با استفاده از این سدها، جریان رودخانه کاهش می‌یافت و آب در سطح بالاتری نگهداری می‌شد، سپس از طریق دریچه‌های تعبیه‌شده به سوی مزارع و شهر هدایت می‌شد. 

با شکستن سدها در حدود قرن پنجم هجری، شهر حمیدیه یا تیرا برای مدتی خالی از سکنه شد. در دوره‌های بعد، هنگامی که حاصل‌خیزی زمین‌های آن بار دیگر آشکار شد، به وسیله موتور پمپاژ آبِ «رِستن»، آب را به نقاط مختلف شهر منتقل کردند؛ موتوری که تا اواخر دهه‌ی هفتاد شمسی فعال بود. 

افزون بر مهندسی چشمگیر سازه‌های آبی، قصر حمیدیه از سیستم دفاعی و تونل‌های زیرزمینی برخوردار بوده است. این تونل‌ها علاوه بر ارتباط میان بخش‌های مختلف بنا و تأمین آب‌رسانی و دیده‌بانی، در زیر بخش‌هایی از شهر حمیدیه امتداد داشته‌اند. در سال‌های اخیر، به دنبال ریزش‌هایی در سطح شهر، آثار این تونل‌ها آشکار شده است. 

قصر از بخش‌هایی مانند بنای مرکزی، ساختمان زیرزمینی، سیستم آبرسانی و اسکله، محل نشیمن، برج دیده‌بانی و تونل‌های زیرزمینی تشکیل می‌شود که در نوع خود بی‌نظیر است. 

این اثر می‌تواند زمینه‌ساز احیای فرهنگ و میراث دوره‌های مختلف تاریخی باشد؛ از جمله دوران «جهاد عشایر عرب»، «حادثه تاریخی نهم مهر ۱۳۵۹»، و دیگر میراث‌های محلی و مردم‌شناختی که قصر در آن‌ها حضور و نقش فعالی داشته است. 

انتهای پیام/